ترکی استانبولی که ۸۳٬۰۰۰٬۰۰۰ نفر در سراسر جهان به عنوان زبان نخست یا دوم با آن سخن می‌گویند رایج‌ترین زبان از شاخهٔ زبان‌های ترکی می‌باشد.

ترکی استانبولی (به ترکی استانبولی: Türkçe یا Türkiye Türkçesi) یکی از زبان‌های شاخه جنوب غربی یا گروه اوغوز، زبان‌های ترکی است که ۸۳٬۰۰۰٬۰۰۰ نفر در سراسر جهان به عنوان زبان نخست یا دوم با آن سخن می‌گویند این زبان رایج‌ترین زبان از شاخهٔ زبان‌های ترکی می‌باشد. جغرافیای آن شامل ترکیه و قبرس شمالی و قسمت‌های از ایران، عراق، یونان، بلغارستان، جمهوری مقدونیه، کوزوو، آلبانی و دیگر قسمت‌های شرقی اروپا را شامل می‌شود. سالانه جمعیت بسیاری نیز از ترکیه به غرب اروپا و به ویژه آلمان مهاجرت می‌کنند که موجب تکلم ترکی در آن مناطق می‌گردد.

ریشهٔ زبان ترکی را می‌توان در آسیای مرکزی جست. با گسترش قلمرو امپراتوری عثمانی این زبان که زبان رسمی آن‌ها بود اصلاحات بسیاری می‌یافت. آتاتورک (اولین رئیس جمهور ترکیه) در سال ۱۹۲۸، الفبای عثمانی را با الفبای آوایی لاتین جایگزین نمود و کلمات بیشمار عربی، فارسی و… را از این زبان حذف نمود.

الفبای ترکی استانبولی، از بیست و نه حرف از حروف لاتین تشکیل شده است؛ که با تغییرات جزئی بصورت الفبای ترکی درآمده‌است. تغییر خط و جایگزینی حروف لاتین به جای حروف عربی با قانون شماره ۱۳۵۳ که در سال ۱۹۲۸ میلادی به تصویب رسید و مقرر گردید که حروف الفبای عربی، از مجموعه سازمانی الفبا و زبان کشور ترکیه نسخ و به جای آن ۲۹ حرف از حروف لاتین جایگزین گردد. بدین طریق سیستم نوشتاری ترکیه از ترکی عثمانی به ترکی لاتین (Latince yazılan türkçe) تغییر یافت. این حروف عبارتند از:

A a, B b, C c, Ç ç, D d, E e, F f, G g, Ğ ğ, H h, I ı, İ i, J j, K k, L l, M m, N n, O o, Ö ö, P p, R r, S s, Ş ş, T t, U u, Ü ü, V v, Y y, Z z

گفتنی است که همخوان H در زبانهای ترکی وجود نداشته و بخش بزرگی از واژگانی که این همخوان در آن‌ها بکار رفته وامواژه اند و در بقیه نیز بر اثر تغییرات زبانی این همخوان به آن‌ها افزوده شده‌است.

آموزش ترکی استانبولی

 

حروف بزرگ
A B C Ç D E F G Ğ H I İ J K L M N O Ö P R S Ş T U Ü V Y Z
حروف کوچک
a b c ç d e f g ğ h ı i j k l m n o ö p r s ş t u ü v y z

از میان این ۲۹ حرف، ۸ تای آن‌ها مصوت (حرف صدادار)  هستند (A، E، I، İ، O، Ö، U، Ü) و مابقی صامت (حرف بی صدا).

حروف Q، W، و X از الفبای لاتین در ترکی استانبولی مورد استفاده قرار نمی‌گیرند ولی I نقطه‌دار و بی‌نقطه حروف مجزا و متمایزی هستند بنابر این “i” نشانگر شکل کوچک “I” نیست.

نکته: در ترکی استانبولی همچنین از a، i، و u هشتکدار استفاده می‌شود:

â برای /a:/ و/یا برای نشان دادن آنکه مصوت پیش از â کامی ادا می‌شود (زبان در نزدیکی دیوارهٔ بالایی دهان قرار می‌گیرد)
î برای /i:/ و مصوت پیشین کامی ادا نمی‌شود
û برای /u:/ و/یا برای نشان دادن کامی ادا شدن مصوت پیشین.

گرامر ترکی استانبولی

قید ها در زبان ترکی استانبولی

قیود از لحاظ مفهوم به پنج قسمت تقسیم  می شود.

۱ – قید زمانZaman belirteçleri

۲ – قید مکان و سمت Yer , yön belirteçleri

۳ – قید مقدار Ölçü belirteçleri (azlık , çokluk)

۴ – قید حالت و وصف Niteleme ve durum belirteçleri

۵ – قید پرسشی Soru belirteçleri

ار این قسمت به توضیح اولین مورد یعنی قید زمان در زبان ترکی استانبولی میپردازیم و بقیه مباحث را در مطالب بعدی خواهیم گفت.

۱ – قید زمان Zaman belirteçleri        

زمان وقوع فعل را نشان می دهد. مانند: قید زمان معمولا بعد از پرسش چه زمانی ، تا چه زمان ، چه مدت  و…….استفاده می شود.

önce eskiden yarın şimdi bugün Dün
اول از گذشته فردا حالا امروز دیروز
yıllar gündüz gece Geçen yıl akşam kışın
سالها روز شب سال گذشته عصر زمستان

:مثال:

با : چه وقت؟ Ne zaman?
حسن چه وقت آمد؟ Hasan ne zaman geldi?
حسن دیروز آمد. Hasan dün geldi.
با : تا کی؟ Ne zamana kadar?
تا کی به خانه برمی گردی؟ Eve ne zamana kadar dönersin?
تا شب برمی گردم. Akşama kadar dönerim.
با : چه مدت؟ Ne kadar?
جلسه چه مدت طول می کشد؟ Toplantı ne kadar sürer?
جلسه دو ساعت طول می کشد. Toplantı iki saat sürer.
با : از چه مدت به بعد- از چه زمان به بعد؟ Ne zamandan beri?
از چه زمانی اینجا هستی؟ Ne zamandan beri buradasın?
دوساعت است که اینجا هستم. İki saatten beri buradayım.
با : چه مدتی است؟ Ne zamandır?
چه مدتی است بیماری؟ Ne zamandır hastasın?
یک هفته است بیمارم. Bir haftadır hastayım.

 

پسوند ترتیب در زبان ترکی استانبولی

در زبان ترکی برای نشان ترتیب از پسوند ıncı/inci/uncu/üncü  با توجه به آخرین حرف صدادار کلمه(عدد) به صورت زیر استفاده میشود:

a,ı →ıncı

e,ı →inci

o,u →uncu

ö,ü →üncü

امااگر آخرین حرف کلمه (عدد)  به ünlü ختم شود از این پسوند بصورت          ncı/inci/ncu/ncü                             استفاده میکنیم.

;Örnek

چندمین                                                                                      Kaçıncı

…birinci, ikinci, üçüncü, dördüncü, beşinci, altıncı

اولین، دومین، سومین، چهارمین، پنجمین، ششمین…

.Bu yılın birinci adamı sen oldun

.Engin üçüncü sınıfa güdüyor

.Cumhuriyet’in yüzüncü yılını kutladık

.Elli ikinci alayda askerlik yapıyorum

*به جای پسوند ıncı میتوان از یک نقطه که پایین رقم قرار میگیرد نیز استفاده کرد :

Engin üçüncü sınıfa gidiyor →  Engin 3. sınıfa gidiyor

قانون    küçük ünlü uyumu

در ترکی در یک کلمه بعد ازdüz ünlü  حتما düz ünlü و بعد از yuvarlak ünlü یا dar yuvarlak  و یا geniş düz بایستی استفاده شود که این برای صحیح نوشتن بسیار کمک می کند.

Düz ünlüden sonra
a→ a , ı                          anlam-açık
e→e , i                     elemek- eğitim
ı→a , ı              ısmarlamak-ısınmak
i→e, i                          izlemek- izin

YUVARLAK ÜNLÜLERDEN SONRA

o→a, u                           oynamak, okul

ö→e, ü                           öğretmen, öğüt

u→a, u                           uyanmak, uyku

ü→e, ü                              üretmek, ütü

نکته مهم: پس با توجه به قانون فوق میتوان نتیجه گرفت که حروف o , ö  فقط در اولین بخش کلمه میتوانند قرارگیرند که این قانون نیز در نوشتن و همچنین در آزمون TÖMER کمک زیادی به ما می کند، به استثنا چند کلمه که از دیگر زبانهاوارد ترکی شده اند مانند:                       Horoz, alkol, radyo,profesör, konsolos, aktör, doktor

Şimdiki Zaman

زمان حال استمراری

در زبان فارسی با “تن و دن ”  اسم مصدر میسازیم. در زبان ترکی استانبولی “mek / mak  ” این نقش را دارد.

gelmek             oturmak                      yazmak                      okumak            söylemek

و اگر پسوند مصدر ساز را برداریم بن فعل باقی میماند. در ضمن بن فعل در ترکی وجه امر دوم شخص مفرد می باشد.

برای ساخت زمان حال استمراری در زبان ترکی استانبولی بشکل زیر عمل میکنیم:

زمان حال استمراری Şimdiki Zaman
سوالی منفی سوالی مثبت منفی مثبت
بن فعل  + miyor پسوند سوالی + پسوند شخص

 

بن فعل+ iyor+پسوند سوالی +  پسوند شخص بن فعل+ miyor + پسوند شخص  بن فعل+  iyor + پسوند شخص فرمول

 

 

ضمایر فاعلی

Gelmiyor muyum? Geliyor muyum? Gelmiyorum Geliyorum Ben
Gelmiyor musun? Geliyor musun? Gelmiyorsun Geliyorsun Sen
Gelmiyor mu? Geliyor mu? Gelmiyor Geliyor O
Gelmiyor muyuz? Geliyor muyuz? Gelmiyoruz Geliyoruz Biz
Gelmiyor musunuz? Geliyor musunuz? Gelmiyorsunuz Geliyorsunuz Siz
Gelmiyorlar mı? Geliyorlar mı? Gelmiyorlar Geliyorlar Onlar
  پسوند حالت مثبت               ıyor, iyor, uyur, üyor

پسوند حالت منفی              mıyor, miyor, muyor, müyor

نکات مهم :

۱-      اگر آخرین حرف بن فعل صدادار باشد ، حذف شده و با توجه به حرف صدادار قبلی یکی از پسوند های  ıyor, iyor, uyur, üyor را میگیرد.

۲-      دو فعل yemek , demek  استثنا بوده و به شکل زیر نوشته میشوند:

Yiyor                       diyor

۳-      در حالت سوالی جای پسوند شخص با پسوند سوالی عوض می شود.

جمله اسمیه ( جمله متصله)

در این در خیلی ساده میخواهیم یاد بگیریم که ” من……هستم” . معنوان مثال من دکتر هستم ، من خوشحال هستم ، من خوبم و یا هر جمله ی دیگری که بشه گفت.

مثال پسوند شخص اسم ضمایر فاعلی
Ben doktorum.

Ben oörenciyim.

(y) ım / im / um / üm Doktor

Öğrenci

Ben
Sen doktorsun.

Sen öğrencisin.

Sın / sin / sun / sün Sen
O doktor.

O öğrenci.

O
Biz doktoruz.

Biz öğrenciyiz.

(y) ız / iz / uz / üz Biz
Siz doktorsunuz.

Siz öğrencisiniz.

Sınız / siniz / sunuz / sünüz Siz
Onlar doktorlar.

Onlar öğrenciler.

Lar / ler Onlar

برای منفی کردن از کلمه” değil  “به معنی “نیست” بعلاوه پسوند شخص  استفاده میکنیم.

مثال Değil + پسوند اسم ضمایر فاعلی
Ben doktor değilim.

Ben oörenci değilim.

Değil + ım / im / um / üm Doktor

Öğrenci

Ben
Sen doktor değilsin.

Sen öğrenci değilsin.

Değil + Sın / sin / sun / sün Sen
O doktor değil.

O öğrenci değil.

Değil O
Biz doktor değiliz.

Biz öğrenci değiliz.

Değil +ız / iz / uz / üz Biz
Siz dokto değilsiniz.

Siz öğrenci değilsiniz.

Değil + Sınız / siniz / sunuz / sünüz Siz
Onlar doktor değiller.

Onlar öğrenci değiller.

Değil + Lar / ler Onlar

برای سوالی کردن از پسوند های سوالی استفاده میکنیم( البته قبل از پسوند شخص).

مثال پسوند شخص پسوند سوالی اسم ضمایر فاعلی
Ben doktor muyum?

Ben oörenci miyim?

(y) ım / im / um / üm

Mi

Mu

Doktor

Öğrenci

Ben
Sen doktor musun?

Sen öğrenci misin?

Sın / sin / sun / sün Sen
O doktor mu?

O öğrenci mi?

O
Biz doktor muyuz?

Biz öğrenci miyiz?

(y) ız / iz / uz / üz Biz
Siz doktor musunuz?

Siz öğrenci misiniz?

Sınız / siniz / sunuz / sünüz Siz
Onlar doktorlar mı?

Onlar öğrenciler mi?

Lar / ler Onlar

نکته مهم: فقط در سوم شخص جمع جای پسوند شخص با پسوند سوالی تغییر می کند.

برای ساختم حالت منفی سوالی هم بشکل زیر عمل میکنیم:

مثال پسوند شخص Değil + پسوند سوالی اسم ضمایر فاعلی
Ben doktor değil miyim?

Ben oörenci değil miyim?

ım / im / um / üm Değil

+

Mi

Mu

Doktor

Öğrenci

Ben
Sen doktor değil misin?

Sen öğrenci değil misin?

Sın / sin / sun / sün Sen
O doktor değil mi?

O öğrenci değil mi?

O
Biz doktor değil miyiz?

Biz öğrenci değil miyiz?

ız / iz / uz / üz Biz
Siz dokto değil misiniz?

Siz öğrenci değil misiniz?

Sınız / siniz / sunuz / sünüz Siz
Onlar doktor değiller mi?

Onlar öğrenci değiller mi?

Lar / ler Onlar

نکته مهم: فقط در سوم شخص جمع جای پسوند شخص با پسوند سوالی تغییر می کند.

پسوند منسوبیت در زبان ترکی استانبولی

lı/li/lu/lü

اگر این پسوند به آخر شهر ، کشور ، روستا ویا کلا به آخر اسم منطقه جغرافیایی اضافه شود ( با توجه به آخرین حرف صدادار) ،  منسوبیت شخص به آن منطقه جغرافیایی را  نشان میدهد.

Örneğin;

İranlı                    Türkiyeli

İstanbullu                  İzmirli                        Ürdünlü

پسوند سوالی در زبان ترکی استانبولی

mı/mi/mu/mü

در برخی از زبان ها از روی نوشته نمی توان تشخیص داد که نویسنده کدام بخش جمله را مورد سوال قرار داده است . مثلا در فارسی:

آیا علی با تاکسی به خانه رفت؟

در جمله فوق صرفا از نوشته نمیتوان تشخیص داد که منظور نویسنده کدام بخش جمله است آیا علی بودن را پرسیده یا با تاکسی رفتن مورد سوال است و یا …

اما در زبان ترکی پسوند سوالی بعد از هر کلمه ای که بیاید آن کلمه یا بخش از کلمه مورد سوال قرار گرفته است.مثلا در جمله فوق میتوان نوشت:

Ali taksiyle eve gitti.

علی با تاکسی به خانه رفت.

جمله فوق خبری است اما اگر بخواهیم شخص (علی ) را مورد سوال قرار دهیم پسوند سوالی را ( با توجه به آخرین حرف صدادار کلمه)  بعد از کلمه علی می آوریم.

Ali mi taksiyle eve gitti?

اگر با تاکسی رفتنش را بپرسیم بعد از تاکسی پسوند سوالی را می آوریم:

Ali taksiyle mi eve gitti?

اگر به خانه رفتنش را بخواهیم بپرسیم بشکل زیر خواهد شد:

Ali taksiyle eve mi gitti?

اما اگر رفتنش را بخواهیم بپرسیم میشود:

Ali taksiyle eve gitti mi?

نکته ۱:

پسوند سوالی در بین تمام پسوند های ترکی تنها پسوندی است که به کلمه قبلی نمی چسبد و جدا نوشته می شود.

نکته۲:

بعضا از این پسوند جهت تاکید در جمله نیز استفاده میشود. مانند:

Sevgilim güzel mi güzel , zengin mi zengin

نکته۳:

هر سوالی که با پسوندهای سوالی پرسیده شوند حتما با   evet( بله) و یا hayır ( خیر ) پاسخ داده میشوند.

Bu ev büyük mü?

Evet , büyük.

Hayır büyük değil.

جمع بستن کلمات در زبان ترکی استانبولی

همانطوری که میدانید ترکی زبان پسوندی است یعنی پیشوند و میان وند در این زبان استفاده نمی شود. در استفاده از پسوند ها یادگیری حروف صدادار و حروف بی صدا بسیار مهم است.

اولین پسوندی که با هم یاد خواهیم گرفت پسوند جمع بستن هست (lar/ler ).

با توجه به آخرین حرف صدادار کلمه از ler / lar  استفاده کرده و بدین صورت کلمات را جمع میبندیم:

اگر آخرین حرف صدادار کلمه ای kalın  باشد از lar   و اگر آخرین حرف صدادار کلمه ای  ince باشد از  ler استفاده میکنیم.

به مثال های زیر توجه کنید:
kitaplar                    kalemler                   sınıflar                     kuşla                     öğrenciler                   masalar

البته چند استثنا هم در این مورد وجود دارد که مربوط به کلماتی است که از سایر زبان ها وارد ترکی شده اند . مانند:

Saatler               harfler                 kalpler            festivaller

موارد دیگر کاربرد پسوند جمع:

  1. اگر به اسم افراد خاص اضافه شود به معنای خانواده آن شخص استفاده میشود:

Yarın Ahmetlere gideceğiz.     فردا پیش احمد اینا خواهیم رفت

  1. به اسم های خاص اضافه شده و حالت شباهت را بیان میکند:

Bu millet nice Fatih’ler, Kemal’ler yetiştirecektir.

این ملت چه (چندین)  فاتح ها و کمال ها  پرورش خواهد داد.

  1. بیانگر مفهوم  یک اجتماع هم میتواند باشد:

Türkler                    Yunanlar                 Adanalılar          İranlılar

  1. برای احترام گذاشتن نیز استفاده می شود::

Müdür Bey döndüler mi?

آقای مدیر برگشتند؟

جملات پرکاربرد ترکی استانبولی

خیابان Cadde
بخش اول – ملاقات کردن :
چپ/راست Sol/Sağ سلام Merhaba
راست،مستقیم،درست doğru صبح بخیر،روز بخیر Günaydın
اینجا/آنجا/آنجا Burada/Şurada/Orada روز بخیر İyİ Güngler
نزدیک/دور Yakın/Uzak عصر بخیر İyi Akşamlar
نقشه Harita شب بخیر İyi geceler
بلیط Bilet خداحافظ Güle Güle
هواپیما Uçak خداحافظ Allaha ısmarladık
فرودگاه Hava alanı اسمتان چیست؟ Adınız ne?
قطار Tren اسم من … . Adım…
کشتی Gemi حال شما چطوره؟ Nasılsınız?
اتوبوس Otobüs من خوبم،متشکرم İyiyim , teşekkür ederim.
ماشین Araba
بخش دوم – مرا ببخشید:
بخش هشتم – روزهای هفته :
ببخشید Affedersiniz , Pardon
روز/هر هفته Gün/hergün بله/خیر Evet/Hayır
امروز Bugün لطفا Lütfen
فردا Yarın بفرمایید Buyurun(uz)
دیروز Dün ممنون Teşekkürler , Sağ ol , Mersi
هفته Hafta قابل نداشت Bir şey değil , Rica ederim
دوشنبه Pazartesi دوست Arkadaş
سه شنبه Salı چه؟چی؟ Ne?
چهارشنبه Çarşamba چطور؟ nasıl?
پنج شنبه Parşembe چه کسی؟ Kim?
جمعه Cuma
بخش سوم – چرا؟چه موقع؟کدام؟ :
شنبه Cumartesi چرا؟ Neden? / Niçin?
یکشنبه Pazar چه موقع؟ Ne zaman?
بخش نهم – ماه های سال :
کدام یک؟ Hangisi?
ماه Ay این چیه؟ Bu ne?
سال Yıl چه تعداد؟(قابل شمارش و غیر قابل شمارش) Kaç tane?
ژانویه Ocak به چه معناست؟چه مفهومی دارد؟ Ne demek?
فوریه Şubat …. را به من بده. Bana verin.
مارس Mart … می خواهم. … istiyorum.
آوریل Nisan این/این را Bu/ Bunu
می Mayıs آن/آن را Şu/Şunu
ژوئن Haziran آن/آن را O/Onu
ژوئیه Temmuz
بخش چهارم – جدید و قدیم،سرد و داغ :
آگوست Ağustos داغ/سرد Sıcak/Soğuk
سپتامبر Eylül کوچک/بزرگ Büyük/Küçük
اکتبر Ekim جدید،قدیمی Yeni/Eski
نوامبر Kasım باز/بسته Açık/Kapalı
دسامبر Aralık …. نیست. … Değil
بخش دهم – اعداد :
وجود دارد/وجود ندارد Var/Yok
صفر Sıfır و/یا Ve/Veya
یک چهارم Çeyrek خوب/بد İyi/Kötü
یک دوم،نیم Yarım/buçuk زیبا/زشت Güzel/Çirkin
یک Bir
بخش پنجم – کجا؟
دو İki … کجاست؟ … Nerede?
سه Üç ایستگاه Gar/İstasyon
چهار Dört ایستگاه اتوبوس/پایانه اتوبوس رانی Otogar
پنج Beş یک هتل ارزان Ucuz bir otel
شش Altı توالت Tuvalet
هفت Yedi رستوران Restoran/Lokanta
هشت Sekiz اداره پست Pastane/PTT
نه Dokuz اتاق Oda
ده On دوش حمام Duş
یازده On bir حمام Banyo
دوازده On iki
بخش ششم – حمام :
سیزده On üç حمام های ترکی Hamam
بیست yirmi صابون Sabun
سی Otuz دستمال توالت Tuvalet Kağıdı
چهل Kırk آب داغ Sıcak Su
پنجاه Elli توشه،بار مسافر Bagaj
شصت altmış تمیز Temiz
هفتاد Yetmiş لباسشویی،رخت شویی Çamaşır
هشتاد Seksen پول Para
نود Doksan آب Su
صد Yüz چای Çay
دویست İki yüz
بخش هفتم – مکان ها:
هزار Bin کوچه Sokak
دو هزار İki bin
ده هزار On bin
یک میلیون Milyon
یک میلیارد Milyar